﻿<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="http://www.stoa.org/epidoc/schema/8.23/tei-epidoc.rng" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="http://www.stoa.org/epidoc/schema/8.23/tei-epidoc.rng" schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:space="preserve">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title xml:lang="ka">ბოლნისის სიონის 494 წ. ხელოსნების (კარის შემბმელების) ფარნავაზისა და აზარუხტის მოსახსენებელი</title>
                <title xml:lang="en">Bolnisi Sioni Cathedral 494 year, memorial of workers Pharnavaz and Azarukht</title>
                <editor xml:lang="ka">ნოდარ შოშიაშვილი</editor>
                <editor xml:lang="en">Nodar Shoshiashvili</editor>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <authority xml:lang="ka">ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი</authority>
                <authority xml:lang="en">Ilia State University, Institute of Linguistic Studies</authority>
                <idno type="filename">ECG054</idno>
                <availability>
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/">
                        დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით.
                    </licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <collection>ბოლნისი</collection>
                    </msIdentifier>
                     <msContents>
                        <summary>
                            <seg xml:lang="ka">მოსახსენებელი</seg>
                            <seg xml:lang="en">Memorial</seg>
                        </summary>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc>
                            <supportDesc>
                                <support>
                                    <objectType xml:lang="ka" ref="http://www.eagle-network.eu/voc/objtyp/lod/1338">კარის ბალავარი</objectType>
                                    <objectType xml:lang="en" ref="http://www.eagle-network.eu/voc/objtyp/lod/1338">Door base</objectType>
                                    <material xml:lang="ka"  ref="http://www.eagle-network.eu/voc/material/lod/2">ქვა</material>
                                    <material xml:lang="en"  ref="http://www.eagle-network.eu/voc/material/lod/2">Local stone</material>
                                    <dimensions unit="cm">
                                        <height>70</height>
                                        <width>305</width>
                                    </dimensions>
                                </support>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout writtenLines="1">
                                    <seg xml:lang="ka">წარწერა ერთსტრიქონიანია. იგი მდებარეობს ბოლნისის სიონის ჩრდილოეთის ფასადის დასავლეთით მდებარე კარის ბალავრის ქვედა მხარეს.</seg>
                                    <seg xml:lang="en">One line inscription. The inscription is located on the west door foundation of the north facade of Bolnisi Sioni Cathedral.</seg>
                                        <dimensions unit="cm">
                                        <height>5,5/6</height>
                                        <width>278</width>
                                    </dimensions>
                                   </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc>
                             <handNote script="asomtavruli" style="embossed">
                                 <seg xml:lang="ka"><rs type="execution">რელიეფური</rs> <rs type="script">ასომთავრული</rs> წარწერა</seg>
                                 <seg xml:lang="en">Embossed Asomtavruli inscription</seg>
                               <height unit="cm">4,5/5</height>
                             </handNote>
                        </handDesc>
                    </physDesc>
                        <history>
                        <origin>
                            <origPlace ref="https://memkvidreoba.gov.ge/objects/immovable/immovableObject?id=24984">
                                <seg xml:lang="ka">ბოლნისის სიონი</seg>
                                <seg xml:lang="en">Bolnisi Sioni</seg>
                            </origPlace>
                           <origDate when-custom="0494" evidence="lettering" precision="high">494</origDate>
                        </origin>
                        <provenance type="found" when="1937">
                            <placeName type="ancientFindspot" ref="http://pleiades.stoa.org/places/863760">
                                <seg xml:lang="ka">ბოლნისის სიონი</seg>
                                <seg xml:lang="en">Bolnisi Sioni</seg>
                            </placeName>
                            <!-- 41.389081, 44.512551 -->
                            <rs type="monuList"/>
                            <rs type="circumstances">
                                <seg xml:lang="ka">ბოლნისის ტაძარი მდებარეობს ისტორიულ ქვემო ქართლში,
                                9 კმ. მანძილზე ქ. ბოლნისიდან სამხრეთით, 1 კმ. მანძილზე სოფ. ბოლნის-ხაჩინიდან.</seg>
                                <seg xml:lang="en">Bolnisi Sioni Cathedral is located in Kvemo Kartli, 9 km away from city Bolnisi to the south, 1 km distance from the village Bonis-Khachini. </seg>
                            </rs>
                            <rs type="context"/>
                        </provenance>
                        <provenance type="observed">
                            <placeName type="modernSpot">
                                <seg xml:lang="ka">ბოლნისის სიონი</seg>
                                <seg xml:lang="en">Bolnisi Sioni</seg>
                            </placeName>
                            <idno/>
                        </provenance>
                    </history>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc>
        <encodingDesc>
    <listPrefixDef>
        <prefixDef matchPattern="(.+)" replacementPattern="../authority/bibliography.xml#$1" ident="bib"/>
    </listPrefixDef>
</encodingDesc>
        <revisionDesc><change when="2019-10-29" who="Eka Kvirkvelia">ტექსტის სრული კოდირება, მეტამონაცემების სრული კოდირება,
            ბმულებით დაკავშირება ავტორიტეტულ წყაროსთან</change></revisionDesc>
    </teiHeader>

    <facsimile>
        <surface>
            <graphic url="ecg054.jpg">
                <desc xml:lang="ka">ბოლნისის სიონის 494 წ. ხელოსნების (კარის შემბმელების) ფარნავაზისა და აზარუხტის მოსახსენებელი</desc>
                <desc xml:lang="en"></desc>
            </graphic>
        </surface>
    </facsimile>

    <text>
        <body>
             <div type="bibliography">

     <p><bibl n="1"><ptr target="#b101"/> ნოდარ შოშიაშვილი, ქართული წარწერების კორპუსი, ლაპიდარული წარწერები, <citedRange> 69-70</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="2"><ptr target="#b92"/> კორნელი დანელია, ზურაბ სარჯველაძე, ქართული პალეოგრაფია, <citedRange> 17-18</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="3"><ptr target="#b18"/> M. Brosset, Explications, <citedRange>421</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="4"><ptr target="#b17"/> M. Brosset, Explications, <citedRange>107</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="5"><ptr target="#b60"/> აკაკი შანიძე, ნაშთები III პირის ობიექტური პრეფიქსის ხმარებისა ხმოვნების წინ ქართულ ზმნაში, <citedRange> 279-280</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="8"><ptr target="#b59"/> აკაკი შანიძე, ძველი ქართულის ქრესტომათია ლექსიკონითურთ, <citedRange> 1</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="9"><ptr target="#b93"/> ლევან მუსხელიშვილი, ბოლნისი, <citedRange> 329-331</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="10"><ptr target="#b45"/> Н. Г. Чубинашвили, Болнисский сион, <citedRange>70-71</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="11"><ptr target="#b112"/> ქართული ენის ისტორიული ქრესტომათია</bibl></p>
     <p><bibl n="12"><ptr target="#b24"/> M. Tarchnišvili, Les récentes découverstes épigraphiques et litteraires en géorgien, <citedRange>250</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="13"><ptr target="#b15"/> I. Molitor MIA CSCO</bibl></p>
     <p><bibl n="14"><ptr target="#b61"/> აკაკი შანიძე, ქართული ენის სტრუქტურისა და ისტორიის საკითხები, <citedRange> 280-281</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="15"><ptr target="#b86"/> ივანე ჯავახიშვილი, ქართული დამწერლობათმცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, <citedRange> 185</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="25"><ptr target="#b57"/> აკაკი შანიძე, ბოლნისის წარწერები, <citedRange> 31</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="26"><ptr target="#b137"/> რამაზ პატარიძე, ბოლნისის ტაძრის სამშენებლო წარწერები, <citedRange> 140-159</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="27"><ptr target="#b138"/> ბ. მჭედლიშვილი, ბოლნისის სიონის დათარიღებისათვის, <citedRange> 100-114</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="28"><ptr target="#b139"/> გურამ ყიფიანი, ბოლნისის სიონის უძველესი წარწერა, <citedRange> 666-675</citedRange></bibl></p>
     <p><bibl n="29"><ptr target="#b140"/> ე. მაჭავარიანი ბოლნისის სიონის საამშენებლო წარწერა</bibl></p>

            </div>

            <div type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">

                    <!-- „[შეწევ]ნითა ქ(რისტ)ჱსითა მ[ე] ფარნ[ავაზ] და აზარუხტ შეხუა[ბ]თ ესე კარი სალოცველად [ჩ(უე)ნ(და) დ]ა [შჳლთა ჩ(უე)ნთა]“  -->

                 <ab>
                    <lb n="1"/><w lemma="შეწევნა"><supplied reason="lost">შეწევ</supplied>ნითა</w>
                            <w lemma="ქრისტე"><expan><abbr>ქ</abbr><ex>რისტ</ex><abbr>ჱსით</abbr>ა</expan></w>
                            <w lemma="მე">მ<supplied reason="lost">ე</supplied></w>
                                <persName type="local" key="ფარნავაზ [ბოლნისის სიონის კარის ხელოსანი]"><name nymRef="ფარნავაზ">ფარნ<supplied reason="lost">ავაზ</supplied></name></persName>
                                    და
                                <persName type="local" key="აზარუხტ [ბოლნისის სიონის კარის ხელოსანი]"><name nymRef="აზარუხტ">აზარუხტ</name></persName>
                            <rs type="pn"><w lemma="შებმა">შეხუა<supplied reason="lost">ბ</supplied>თ</w> </rs>
                            <w lemma="ესე">ესე</w>
                            <w lemma="კარ">კარი </w>
                             <w lemma="სალოცველ">სალოცველად</w>
                            <w lemma="ჩუენ"><supplied reason="lost"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნ</abbr><ex>და</ex></expan></supplied></w>
                                    <supplied reason="lost">დ</supplied>ა
                            <w lemma="შვილ"><supplied reason="lost">შჳლთა</supplied></w>
                            <w lemma="ჩუენი"><expan><supplied reason="lost"><abbr>ჩ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნთა</abbr></supplied></expan></w></ab>

                </div>

            <div type="translation">
                <p xml:lang="ka">ქრისტეს შეწევნით მე, ფარნავაზმა, და აზარუხტმა შევაბით ეს კარი ჩვენი და ჩვენი შვილების სალოცველად. </p>
                <p xml:lang="en">By the aid of Christ, I, Pharnavaz and Azarukht set this door for the prayers for our souls and our children.</p>
            </div>

          <!--   <div type="apparatus" xml:space="preserve"/>
                <p><app loc="1"> <lem>ფარნავაზ</lem>
                    <rdg resp="მარი ბროსე">ფარნეენ</rdg>
                    <rdg resp="აკაკი შანიძე, ივანე იმნაიშვილი">ფარნ(...)</rdg>
                 <rdg resp="ლევან მუსხელიშვილი">ფარნევაზ</rdg>
                    <rdg resp="გიორგი ჩუბინაშვილი">ფარნევან</rdg>
                    <rdg resp="რამაზ პატარიძე">ფარსმან</rdg>
                   <rdg resp="ბ. მედლიშვილი">ფარ(სმა)ნ ე(რისთ)ვმ(ა)ნ</rdg>
                    <rdg resp="ე. მაჭავარიანი">ფარნევან</rdg>
                 </app>
                </p>
              <p><app loc="1"> <lem>ჩუენ</lem>
                <rdg resp="აკაკი შანიძე">სულთა</rdg>
                   </app>
              </p>
                    <p>
                        <app loc="1"> <lem n="1">შვილ ჩუენი</lem>
                      <rdg resp="აკაკი შანიძე, ივანე იმნაიშვილი">ჩუენთათჳს</rdg>
                      </app>
                    </p>
                  </div>--> 
            
            
            <div type="commentary">
                <p xml:lang="ka"> ნოდარ შოშიაშვილის ქართული წარწერების კორპუსის მიხედვით #4. იგი პირველად გამოსცა მარი ბროსემ 1838 წელს.
                    წარწერას განკვეთილობის ნიშნები არ ახლავს. სიტყვები ერთმანეთისაგან არ არის დაცილებული.
                    ქარაგმის ნიშნად ნახმარია პატარა, სწორი, განივი ხაზი (მისი ნაშთი ჩანს მეორე სიტყვაზე).
                    წარწერა პალეოგრაფიული თვალსაზრისით ფრიად არქაულია: თავშეკრულია Ⴁ და Ⴣ გრაფემები.
                    ენობრივი თვალსაზრისით საინტერესოა ხანმეტი ზმნური ფორმა: შეხუაბთ (ხ - მესამე ირიბი ობიექტური პირის ნიშანი).
                    დათარიღების საკითხი: აკაკი შანიძის აზრით, წარწერა VI საუკუნის პირველი ნახევრისაა. ლევან მუსხელიშვილი ფიქრობს, რომ იგი ტაძრის აშენების თანადროულია.

                    აზრთა სხვადასხვაობა არსებობს დაზიანებული საკუთარი სახელის ამოკითხვის თაობაზე.
                    გიორგი ჩუბინაშვილი ვარაუდობს, წარწერებში მოხსენიებული არიან ადგილობრივი ფეოდალური არისტოკრატიის ის წარმომადგენლები,
                    რომელთაც შემწეობა აღმოუჩინეს დავით ეპისკოპოსს ტაძრის მშენებლობაში: ფარნ[ევან] და აზარუხტ.

                    რამაზ პატარიძის აზრით, წარწერაში მოხსენიებული პირი ფარნავაზ არ უნდა იყოს. უფრო სავარაუდებელია ფარსმან ერისთავი.

                    გურამ ყიფიანის მიხედვით, „დუხტ-“ ან „უხტ-“ საშუალი სპარსულით ასულს ნიშნავს და ამდენად აზარდუხტ - აზარუხტ აშა-ს (არტა) ქალიშვილია.
                    ფარნევანიც და აზარუხტიც არისტოკრატული სახელებია და მკვლევრის აზრით, ეს ორი პიროვნება არისტოკრატულ წყვილს წარმოადგენს.

                    ვალერი სილოგავა ფიქრობს, რომ „ფარნევანის“ „ფარნავაზად“ ამოკითხვა სინამდვილეს დაშორებულია, რადგანაც Ⴌ-ს მერე Ⴈ-ს ან Ⴄ-ს კონტური ჩანს.
                    ნოდარ შოშიაშვილის მიერ გამოცემაში ხელოსნებად წარმოდგენილი „ფარნავაზ“ და „აზარუხტი“ ქტიტორები უნდა იყვნენ,
                    რადგან ფორმულით - „სალოცველად  ჩუენდა და შვილთა ჩუენთა“ - მთავრდება სწორედ ქტიტორული წარწერების ტექსტები.
                    ვალერი სილოგავა ფიქრობს, რომ „აზარუხტ“ თუ „აზარ(დ)უხტ“, როგორც - უხტ/დუხტ მაწარმოებელ კომპონენტიანი სახელი, შეიძლება ქალის სახელად მივიჩნიოთ
                    და ფარნევან და აზარუხტ ცოლ-ქმრად ჩავთვალოთ.
                </p>
                <p xml:lang="en">
                    According to the Corpus of Georgian inscriptions by Nodar Shoshiashvili, the inscription N 4 was first published by Mari Brose in 1838. The Inscription does not have spaces. No spaces between the words. and the symbol of abbreviation is a small, straight horizontal line (its remains are only visible on the second word in the text). The paleographic data proves the early origins of the inscription. The graphemes: ბ, ჳ have their heads engaged. In linguistic terms a special interest attracts to the Khanmeti type verbal form: შეხუაბთ (ხ - - is the indirect object pronoun of the third person. The question of date: According to Akaki Shanidze, the inscription must belong to the first part of the 6th century. Levan Muskhelishvili believes that it must be contemporary to the building of the church.
                </p>
             </div>
        </body>
    </text>
</TEI>
