<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title xml:lang="ka">ვარძაგარას საზღვრის მანიშნებელი წარწერა და იოვანეს მოსახსენებელი</title>
                <editor xml:lang="ka">გიორგი ოთხმეზური</editor>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <authority xml:lang="ka">ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი</authority>
                <authority xml:lang="en">Ilia State University, Institute of Linguistic Studies</authority>
                <idno type="filename">ECG252</idno>
                <availability>
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/">
                        დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით
                    </licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <collection>
                            დმანისი
                        </collection>
                    </msIdentifier>
                    <msContents>
                        <summary>
                            <seg xml:lang="ka">საზღვრის მანიშნებელი წარწერა</seg>
                            <seg xml:lang="en"/>
                        </summary>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc>
                            <supportDesc>
                                <support>
                                    <objectType xml:lang="ka">ფასადი</objectType>
                                    <material xml:lang="ka" ref="https://www.eagle-network.eu/voc/material/lod/2">ოთხკუთხა ცალპირმოსწორებული ქვა</material>
                                    <dimensions>
                                        <width/>
                                        <height/>
                                    </dimensions>
                                </support>
                            </supportDesc>
                            <layoutDesc>
                                <layout writtenLines="4">
                                    <seg xml:lang="ka">ეკლესიის დას. ფასადის ოთხკუთხა ცალპირმოსწორებულ ქვაზე ამოკვეთილი იყო ორი წარწერა.
                                        ორსაფეხურიან კვარცხლბეკზე მდგარი ჯვრის რელიეფური გამოსახულების გარშემოა ამოკვეთილი პირველი 4
                                        სტრიქონიანი წარწერა. ჯვრის გამოსახულება და წარწერა თაღოვან ჩარჩოშია ჩასმული.
                                        წინა წარწერის ქვემოთ, იმავე ქვაზე, ჯვრის ქვედა მარცხენა კუთხესთან, მსგავსი ხელით</seg>
                                        ამოღარულია 2 სტრიქონიანი წარწერა.
                                    <dimensions unit="cm">
                                        <width>31.6-17</width>
                                        <height>30-15</height>
                                    </dimensions>
                                </layout>
                            </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc change="hands">
                            <handNote script="asomtavruli">
                                <seg xml:lang="ka"><rs type="script">ასომთავრული</rs> წარწერები. პირველ წარწერაში განკვეთილობის ნიშანია: ორწერტილი. ნახმარია მხოლოდ ერთხელ (III სტრ.).
                                   ქარაგმის ნიშანი: კიდურწერტილოვანი, ზოგჯერ კლაკნილი, ზოგჯერ კი სწორი, მოკლე განივი ხაზი. მეორე წარწერას
                                   განკვეთილობის ნიშნები არ ახლავს. ქარაგმის ნიშანი: განივი, მოკლე, სწორი ხაზი</seg>.
                                <dimensions unit="cm">
                                    <height>3,5-5,6</height>
                                </dimensions>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                        <decoDesc>
                            <decoNote>
                                <seg xml:lang="ka">გამოსახულია ორსაფეხურიან კვარცხლბეკზე მდგარი რელიეფური ჯვარი.</seg>
                            </decoNote>
                        </decoDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                        <origin>
                            <origPlace><seg xml:lang="ka">ჰამამლუ (ძვ. ვარძაგარა), ზღუდის წმ. გრიგოლის ეკლესია</seg></origPlace>
                            <origDate notBefore="1191" notAfter="1210">XII-XIII</origDate>
                        </origin>
                        <provenance type="observed">
                            <placeName type="modernSpot"></placeName>
                            <rs type="circumstances"/>
                            <idno>სემ (სსმ) - 737</idno>
                        </provenance>
                    </history>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc><encodingDesc>
    <listPrefixDef>
        <prefixDef matchPattern="(.+)" replacementPattern="../authority/bibliography.xml#$1" ident="bib"/>
    </listPrefixDef>
</encodingDesc>
    </teiHeader>

    <!--
    <facsimile>
        <surface>
            <graphic url="tskise_01.jpg">
                <desc xml:lang="ka">წყისეს წარწერა</desc>
                <desc xml:lang="en"></desc>
            </graphic>
        </surface>
    </facsimile> -->

    <text>
        <!--
        1.წ(მიდა)ჲ გრ(ი)გ(ო)ლ
        2.ზღ(უდი)ს(ა)ჲ, მცვ(ე)ლი
        3.ვ(ა)რძ(ა)გარ(ი)სთა
        4.მზღვრ(ი)სა
        -->
        <body>

            <div type="bibliography">

                <p><bibl n="1"><ptr target="#b7"/> გიორგი ოთხმეზური, დმანისი, ქვემო ქართლის ეპიგრაფიკული კორპუსი, I, <citedRange>153-157</citedRange>, თბილისი, 2018</bibl></p>
                <p><bibl n="2"><ptr target="#b216"/> გიორგი ოთხმეზური, დმანისის რაიონის ეპიგრაფიკული ძეგელები (წარწერების მიმოხილვა და ისტორიული ექსკურსი), <citedRange>34</citedRange>, თბილისი, 2016</bibl></p>
                <p><bibl n="3"><ptr target="#b213"/> დ. ბერძენიშვილი, ნარკვევები ქვემო ქართლის ისტორიული გეოგრაფიიდან, <citedRange>155</citedRange> თბილისი, 2014</bibl></p>
                <p><bibl n="4"><ptr target="#b221"/> რ. მეფისაშვილი, კიდევ ერთხელ ბოლნისისა და დმანისის ძეგლების შესახებ, თბილისი, ძეგლის მეგობარი, 1971
                    <citedRange>17-31</citedRange></bibl></p>
                <p><bibl n="5"><ptr target="#b224"/> ლ. მუსხელიშვილი, თორელთა გენეალოგიის გარკვევის ცდა ჰამამლუს XII საუკუნის წარწერებთან დაკავშირებით, თბილისი 1940
                    <citedRange>55-57</citedRange></bibl></p>
                <p><bibl n="6"><ptr target="#b226"/> გიორგი ოთხმეზური, XII-XIII საუკუნეების მიჯნის ქართული ლიპიდარული წარწერები, როგორც საისტორიო წყარო,
                    საქართველოს ისტორიის წყაროები, VI, თბილისი, მეცნიერება, 1981, <citedRange>90</citedRange>
                </bibl></p>
            </div>

              <div type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">
            <div type="textpart" subtype="fragment" n="1">
            <ab>
                <lb n="1"/><w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდა</ex><abbr>ჲ</abbr></expan></w>
                           <name nymRef="გრიგოლ"><expan><abbr>გრ</abbr><ex>ი</ex><abbr>გ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ლ</abbr></expan></name>
                <lb n="2"/><w lemma="ზღუდე"><expan><abbr>ზღ</abbr><ex>უდი</ex><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ჲ</abbr></expan></w>
                           <w lemma="მცველ"><expan><abbr>მცვ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლი</abbr></expan></w>
                <lb n="3"/><placeName nymRef="ვარძაგარა"><expan><abbr>ვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რძ</abbr><ex>ა</ex><abbr>გარ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სთა</abbr></expan></placeName>
                <lb n="4"/><w lemma="მზღვარ"><expan><abbr>მზღვრ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
              </ab>
                  </div>
                <div type="textpart" subtype="fragment" n="2">
            <ab>
                <lb n="1"/><w lemma="ქრისტე"><expan><abbr>ქ</abbr><ex>რისტ</ex><abbr>ე</abbr></expan></w>
                           <w lemma="წყალობა"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ეიწყალ</ex><abbr>ე</abbr></expan></w>
                <lb n="2"/><persName type="local" key="იოვანე"><expan><abbr>ი</abbr><ex>ოვან</ex><abbr>ე</abbr></expan></persName>
                </ab>
                  </div>
            </div>


                <div type="translation"/>

                <div type="commentary">
                    <p xml:lang="ka">სოფ. ჰამამლუდან 1 კმ-ზე, აღმ-სკენ, მდ. ყარა-სუს მარჯვენა ნაპირზე, ძველი
                        ნასახლარის განაპირას იდგა გალავნით შემოზღუდული მცირე ერთნავიანი ეკლესია,
                        რომელზეც გამოსახული იყო 4 წარწერა. ორ-ორი თითო ქვაზე. ერთ ქვაზე ამოკვეთილი
                        წარწერები ერთი ხელითაა შესრულებული, ხოლო მეორე ქვაზე
                        მათგან და ერთმანეთისაგან რამდენადმე განსხვავებული ხელით. ეკლესია
                        ადგილობრივმა ბოროტმოქმედებმა დაანგრიეს 1964 წ-ს. წარწერიანი ქვები ვ.
                        ჯაფარიძემ ჩამოიტანა თბილისში. დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში.
                        წარწერის დათარიღება წინა გამოცემებში: 1) ლ. მუსხელიშველი 1190/1191 წწ-ის ახლო
                        პერიოდით ათარიღებს, 2) დ. ბერძენიშვილი, ნ. შოშიაშვილი და გ. ოთხმეზური -
                        თამარის მეფობის პერიოდით.
                        წარწერის დათარიღების საფუძველი: 1) შინაარსი - თამარის სადიდებელ წარწერაში კახა ერისთავის მოხსენიება მიუთითებს,
                        რომ წარწერა შესრულებულია გამრეკელ თორელის გარდაცვალების (1191 წ.) შემდგომ, კახას
                        საგვარეულოს უფროსობის პერიოდში, ზედა ზღვარი - თამარის ზეობის დასასრული; 2)
                        პალეოგრაფიული ნიშნები არ ეწინააღმდეგება ჰამამლუს სხვა წარწერების ამავე დროით
                        დათარიღებას.
                        დაზიანება: ქვის ზედაპირი მცირედ გადარეცხილია, თუმცა ტექსტის ამოკითხვა მაინც კარგად ხერხდება.
                        პირველი წარწერის მეორე სტრიქონზე ლ. მუსხელიშვილი კითხულობს: ზღჳსა მცველი, მესამეზე - ურჩთა.
                        გიორგი ოთხმეზური სხვა გამოცემებში მეორე სტრიქონზე კითხულობს: ზ(ღვრი) ს(ა)ჲ, მესამეზე - ვრძ (ვარძიის?)
                        {ა}გ(ა)რ(ა)[კ]თა</p>
                </div>
        </body>
    </text>
</TEI>
