<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:space="preserve">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title xml:lang="ka">ჰნევანქის (ძელი ჭეშმარიტი) ივანე მანდატურთუხუცესისა და ამირსპასალარის ძის, სუმბატის, წარწერა</title>
                <editor xml:lang="ka">ლეონ მელიქსეთ-ბეგი</editor>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <authority xml:lang="ka">ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი</authority>
                <authority xml:lang="en">Ilia State University, Institute of Linguistic Studies</authority>
                 <idno type="filename">ECG335</idno>
                <availability>
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/">
                       დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით.
                    </licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <collection>ჰნევანქი</collection>
                    </msIdentifier>

                    <msContents>
                        <summary>
                            <seg xml:lang="ka">საამშენებლო</seg>
                            <seg xml:lang="en"/>
                        </summary>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc>
                            <supportDesc>
                                <support>
                                    <objectType xml:lang="ka">გუმბათი</objectType>
                                    <material xml:lang="ka" ref="http://www.eagle-network.eu/voc/material/lod/2">ქვა</material>
                                      <dimensions unit="cm">
                                        <width></width>
                                        <height></height>
                                        <depth></depth>
                                      </dimensions>
                                </support>
                            </supportDesc>
                                <layoutDesc>
                                    <layout writtenLines="9"><seg xml:lang="ka">წარწერა თერთმეტსტრიქონიანია.
                                        იგი შესრულებულია მონასტრის მთავარი ეკლესიის გუმბათის ყელის ზედა ნაწილის შემოყოლებაზე.
                                        იგი, როგორც ეტყობა, მოთავსებული იყო 22 სხვადასხვა ზომის ქვაზე, რომელთაგან
                                ზოგიერთი, 2, 6, 16, 19, ჩამოვარდნილია და ამის გამო წარწერის შინაარსის მთლიანად აღდგენა შეუძლებელია. გარდა ამისა, დარჩენილ ქვებზეც</seg>
                                ზოგიერთი ასო დაზიანებულია
                                      <dimensions unit="cm">
                                         <width></width>
                                         <height></height>
                                      </dimensions>
                                    </layout>
                                </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc>
                            <handNote script="asomtavruli" style="inscribed">
                                <seg xml:lang="ka"><rs type="execution">ამოღარული</rs> <rs type="script">ასომთავრული</rs> წარწერა</seg>
                                   <height unit="cm" precision="high"></height>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                            <origin>
                                <origPlace><seg xml:lang="ka">ჰნევანქი (ძელი ჭეშმარიტი), სომხეთი</seg></origPlace>
                                <origDate notBefore-custom="1200" notAfter-custom="1400" precision="medium"
                                    evidence="lettering" datingMethod="#julian">XII-XIII</origDate>
                            </origin>
                            <provenance type="found">
                                <placeName type ="ancientFindspot"></placeName>
                                <!-- "40.959485, 44.585145"-->
                                <rs type="circumstances"/>
                                <rs type="context"/>
                                <rs type="monuList"/></provenance>
                            <provenance type="observed">
                                <placeName type="modernSpot"><seg xml:lang="ka">ჰნევანქი (ძელი ჭეშმარიტი), სომხეთი</seg></placeName>
                                <idno type="invNo"/></provenance>
                    </history>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc><encodingDesc>
    <listPrefixDef>
        <prefixDef matchPattern="(.+)" replacementPattern="../authority/bibliography.xml#$1" ident="bib"/>
    </listPrefixDef>
</encodingDesc>
        <revisionDesc><change when="2019-12-17" who="Eka Kvirkvelia">ტექსტის სრული კოდირება, მეტამონაცემების სრული კოდირება,
            ბმულებით დაკავშირება ავტორიტეტულ წყაროსთან</change></revisionDesc>
    </teiHeader>
    <facsimile>
        <surface>
            <graphic url="ecg335.jpg">
                <desc xml:lang="ka">ჰნევანქის ივანე მანდატურთუხუცესისა და ამირსპასალარის ძის, სუმბატის, წარწერა</desc>
                <desc xml:lang="en"></desc>
            </graphic>
        </surface>
    </facsimile>
    <text>
        <body>
              <div type="bibliography">

 <p><bibl n="1"><ptr target="#b162"/> ლეონ მელიქსეთ-ბეგი, ლორე-ტაშირის ქართული ეპიგრაფიკა, <citedRange> 309-327</citedRange></bibl></p>
 <p><bibl n="2"><ptr target="#b176"/> ლეონ მელიქსეთ-ბეგი, ჩრდილო მხარეთა სომეხთა მოძღვარნი და მათი ვინაობა, სომეხ-ქართველთა ურთიერთობის საკითხებთან დაკავშირებით, <citedRange> 35</citedRange></bibl></p>
 <p><bibl n="3"><ptr target="#b177"/> Г. Чубинашвили, Разыскания по армянской архитектуре, <citedRange>73</citedRange></bibl></p>
 <p><bibl n="4"><ptr target="#b166"/> პარუირ მურადიანი, სომხეთის ქართული წარწერები, წყაროთმცოდნეობითი გამოკვლევა (სომხურ ენაზე), <citedRange> 140-141, 294, ტაბ. X</citedRange></bibl></p>
 <p><bibl n="5"><ptr target="#b172"/> შოთა მესხია, საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში, <citedRange> 13, 21</citedRange></bibl></p>
 <p><bibl n="6"><ptr target="#b178"/> დევი ბერძენიშვილი, დებედის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიისათვის, <citedRange> 294</citedRange></bibl></p>

              </div>

     <div type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">

                        <!--† სახელითა ღმრთისაჲთა, მეოხებითა
                        წმიდისა ღმრთისმშობელისაჲთა,
                        შეწევნითა ყოველთა წმიდათაჲთა ღირს ვი
                        ქმენ მე სოჳბატ
                        [ძე ივანე მანდატურთუხუცე]
                        სისა და ამირსპასალარისაჲ, მეორედ განახლებად და შე
                        მკობად დიდებულისა საყდრისა წმიდისა [ძელი ჭეშმარიტი]სასა საოხად და სა
                        ლხინებლად სულთა ჩუენთა
                        და მშობელთა
                        ჩუენთათჳს და ყოველთა
                        მომავალთა ჩუენთათჳს საუკუნოდ. შემდგომითი შემდგომათა. ლოც[ვა ყავ]თ [სადიდებლად] ღმრთისა მოწყალისა მონისათვის. ქრონიკონი იყო ტოფ-->


                <ab>
                    <lb n="1"/>&#8224;<w lemma="სახელ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ხ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლითა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრთისა</ex><abbr>ჲთა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="მეოხება">მეოხებითა</w>
                    <lb n="2"/><w lemma="წმიდა">წმიდისა</w>
                                <w lemma="ღმრთისმშობელ">ღმრთისმშობელისაჲთა</w>
                    <lb n="3"/><w lemma="შეწევნა">შეწევნითა</w>
                                <w lemma="ყოველ">ყოველთა</w>
                                <w lemma="წმიდა">წმიდათაჲთა</w>
                                <w lemma="ღირსქმნა">ღირს-ვი
                    <lb n="4" break="no"/>ქმენ</w>
                                    <w lemma="მე">მე</w>
                                  <persName type="local" key="სუბატ">სოჳბატ</persName>
                    <lb n="5"/><supplied reason="lost">ძე</supplied>
                                <persName type="local" key="ივანე II მხარგრძელი"><supplied reason="lost">ივანე</supplied></persName>
                                <roleName nymRef="მანდატურთუხუცეს"><supplied reason="lost">მანდატურთუხუცე</supplied>
                    <lb n="6" break="no"/>სისა</roleName>
                                    და
                                    <roleName nymRef="ამირსპასალარ">ამირსპასალარისაჲ</roleName>
                                    <w lemma="მეორე">მეორედ</w>
                                    <w lemma="განახლება">განახლებად</w>
                                    და
                                    <w lemma="შემკობა">შე
                    <lb n="7" break="no"/>მკობად</w>
                                    <w lemma="დიდებულ">დიდებულისა</w>
                                    <w lemma="საყდარ">საყდრისა</w>
                                    <w lemma="წმიდა">წმიდისა</w>
                                    <w lemma="ძელ"><supplied reason="lost">ძელი</supplied></w>
                                    <w lemma="ჭეშმარიტ"><supplied reason="lost">ჭეშმარიტი</supplied>სასა</w>
                                     <w lemma="საოხ">საოხად</w>
                                    და
                                    <w lemma="სალხინებელ">სა
                    <lb n="8" break="no"/>ლხინებლად</w>
                                <w lemma="სულ">სულთა</w>
                                <w lemma="ჩუენ">ჩუენთა</w>
                    <lb n="9"/>და
                                <w lemma="მშობელ">მშობელთა</w>
                    <lb n="10"/><w lemma="ჩუენ">ჩუენთათჳს</w>
                                და
                                <w lemma="ყოველ">ყოველთა</w>
                    <lb n="11"/><w lemma="მომავალ">მომავალთა</w>
                                <w lemma="ჩუენ">ჩუენთათჳს</w>
                                <w lemma="საუკუნო">საუკუნოდ</w>
                                <w lemma="შემდგომ">შემდგომითი</w>
                                <w lemma="შემდგომ">შემდგომათა</w>
                                <w lemma="ლოცვა">ლოც<supplied reason="lost">ვა</supplied></w>
                                <w lemma="ყოფა"><supplied reason="lost">ყავ</supplied>თ</w>
                                <w lemma="სადიდებელ"><supplied reason="lost">სადიდებლად</supplied></w>
                                <w lemma="ღმერთ">ღმრთისა</w>
                                <w lemma="მოწყალე">მოწყალისა</w>
                                <w lemma="მონა">მონისათვის</w>
                                <rs type="date"><w lemma="ქრონიკონ">ქრონიკონი</w>
                                <w lemma="ყოფა">იყო</w>
                                 <num>ტოფ</num> </rs>
                 </ab>
               </div>

            <div type="apparatus" xml:space="preserve"/>


         <div type="translation">
             <p xml:lang="ka">† სახელითა ღმრთისაჲთა, წმიდა ღმრთისმშობლის მეოხებით, ყოველთა წმიდათა შეწევნით, ღირსი გავხდი მე, სუბატ, [ძე ივანე მანდატურთუხუცე]სისა
                 და ამირსპასალარისა, მეორედ განახლებად და შემკობად დიდებული საყდრის, წმიდა [ძელი ჭეშმარიტი]ს, საოხად და სალხინებლად სულთა ჩუენთა,
                 მშობელთა ჩუენთა და ჩვენს შემდგომად მომავალთა საუკუნოდ. ილოცეთ მონისათვის მოწყალე ღმრთის სადიდებლად. ქრონიკონი იყო ტოფ.</p>
         </div>

            <div type="commentary">
                <p xml:lang="ka">ჰნევანქის (ძელი ჭეშმარიტი) ნამონასტრალი მდებარეობს ძორაგეტის ხეობაში, მდინარის მარჯვნივ, რკინიგზის სადგურ თუმანიანიდან
                                სტეფანავანისკენ მიმავალი გზის პირას, ახლანდელი ძორაჰესის საგუბარს ზემოთ. სამონასტრო კომპლექსი რამდენიმე ნაგებობას შეიცავს, რომელთა შორის
                                უძველესია ცენტრალურგუმბათიანი ჯვრის რიგის ტრიქონკი, IX საუკუნის შემდეგ არაერთგზის განახლებული. მიშენებული აქვს კარიბჭე სამხრეთის მხრიდან.
                    ჰნევანქის მონასტერი ნანახი აქვს ვახუშტი ბატონიშვილს, რომელიც მის შესახებ წერს:
                    „კვალად დასავლით ამისა (ქობერისა, ლ. მ.-ბ.) არს მონასტერი ძელი ჭეშმარიტისა - მშვენიერი, ამ ბერდუჯის მდინარესა ზედა, უპყრავსთ სომეხთავე.
                    აქა არს მაღალს კლდესა შინა ქვაბნი მრავალნი, და მას ქვაბსა შინა მდებარეობენ შიგნნი მრავალნი ძველნი, არამედ კაცთა აუსვლელობით უხმარ არიან.
                    დასავლით ამისსა არს ციხე ლორისა და ქალაქი მცირე“ (ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა,  35).
                    წარწერა ჯერ 1928 წელს, ხოლო მეორედ 1964 წელს შეისწავლა და გამოსცა ლეონ მელიქსეთ-ბეგმა.
                    მას მიაჩნია, რომ ეს ძეგლი თავდაპირველად სომეხ ანტიქალკედონიანთა კერა იყო,
                    შემდეგ კი, XII საუკუნიდან, ქალკედონიანთა ხელში გადასულა, რისი დასტურიცაა XII-XIII საუკუნეების
                    ქართული ასომთავრული წარწერები მის გარე კედლებზე. მისი აზრით, წარწერაში დასახელებული სუბატი უნდა იყოს იგივე სუმბატი,
                    ან პირველი - ძე დიდი ივანე ორბელისა, დემეტრე I-ის თანამედროვე, ან მეორე - ივანე ორბელის შვილიშვილი, გიორგი III-ის თანამედროვე.
                 </p>
            </div>
        </body>
    </text>
</TEI>
